KATOduma

Polskie Chicago

Układ południowej dzielnicy Śródmieścia Katowic należy do unikatowych w skali kraju. Nigdzie indziej architektura tego typu nie występuje w takim nagromadzeniu i przekroju form, tworząc praktycznie pełną, awangardową dzielnicę. To uzasadnienie podał wojewódzki konserwator zabytków wpisując ów układ na listę zabytków województwa śląskiego jako w całości podlegający ochronie.  

Jak doszło do jego powstania? Katowice zostały przyłączone do Polski w roku 1922, stając się stolicą nowego województwa śląskiego, z własną autonomią i siedzibą Sejmu Śląskiego. Władze bardzo szybko musiały zmierzyć się z problemem braku zarówno budynków administracji publicznej, jak i lokali mieszkalnych dla zwiększającej się liczby mieszkańców miasta. Zrobiły to odważnie i z rozmachem. Architekci i urbaniści dołożyli wszelkich starań, by sprostać temu wielkiemu wyzwaniu. Wśród nich: Tadeusz Michejda, Karol Schayer, Zbigniew Rzepecki, Lucjan Sikorski, Tadeusz Kozłowski, Leon Dietzd’Arma, Jadwiga Dobrzyńska i Zygmunt Łoboda. 

Dzisiaj mamy w Katowicach “szlak moderny katowickiej”, na którym znajduje się 16 budynków wybranych spośród całej zabudowy modernistycznej z lat 20-tych i 30-tych XX wieku przez Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach. Są to obiekty prezentujące różnorodność funkcjonalno-użytkową o unikatowej, międzywojennej architekturze modernistycznej, dzięki której Katowice nazywane były „polskim Chicago” z katowickim Empire State Building czyli Drapaczem Chmur przy ul. Żwirki i Wigury na czele. Powstał w 1934 roku i był jednym z pierwszych w Polsce wieżowców.

Charakterystyczne dla katowickiej moderny są m.in. „zimowe ogrody”, które powstawały w luksusowych kamienicach i stanowiły schronienie przed zanieczyszczeniem powietrza. W dzielnicy modernistycznej znajdziemy też wyjątkowe jak na tamte czasy udogodnienia: windę wiozącą mieszkańców na 14 piętro, podziemne garaże czy użytkowe tarasy na dachach i przedszkola lokowane w ogrodach, z basenami i tarasami do kąpieli słonecznych. Mamy też „tajemnicze ogrody” czyli Rodzinne Ogrody Działkowe, dawniej Szreberowskie, założone w 1909 roku. 

Po katowickiej modernie organizowane są wycieczki, m.in. w ramach działalności “Domu Modernisty”.